Олон улсын байгууллагын хамгийн сүүлийн үеийн тайлангаар Монгол Улсын авлигатай тэмцэх үйл ажиллагаа ухралттай гарч, Авлигын төсөөллийн индексээр (CPI) дэлхийн 182 улсаас 124 дүгээр байрт эрэмбэлэгдлээ. Энэ нь өмнөх 2024 онтой (114-р байр) харьцуулахад даруй 10 байраар ухарсан үзүүлэлт юм.
Монгол Улс 100 онооноос ердөө 31 оноо авсан нь сүүлийн таван жилийн хамгийн доод үзүүлэлтүүдийн нэг болж байна. Өнгөрсөн хугацааны динамикийг харвал:
- 2020-2021 он: 35 оноо (111-110-р байр)
- 2022-2024 он: 33 оноо (116-121-114-р байр)
- 2025 он: 31 оноо (124-р байр)
Дэлхийн улс орнуудыг Дани, Финлянд, Сингапур зэрэг орнууд тэргүүлж байгаа бол Сири, Умард Солонгос, Венесуэл зэрэг улсууд хамгийн сүүлд жагсжээ.
Яагаад ухрах болов?
Шинжээчдийн үзэж байгаагаар Монгол Улсад авлига газар авахад дараах гурван хүчин зүйл голлон нөлөөлж байна.
- Бизнесийн орчны боомилолт: Төрийн хүнд суртал, хууль эрх зүйн тогтворгүй байдал нь бизнес эрхлэгчдийн итгэлийг алдагдуулж байна. Дотоодын хөрөнгө оруулалт эрсдэлтэйд тооцогдож, гадны хөрөнгө оруулалт татах өртөг нэмэгджээ.
- Хуулийн засаглалын сулрал: Ил тод байдал нэмэгдэж байгаа ч ил болсон хэргүүдэд хариуцлага тооцох явц удаашралтай байна. Ялангуяа авлигын хэргийг "Зөрчлийн хууль"-иар торгож өнгөрөөх нь "ял завших" боломжийг олгож байгааг шүүмжлэв.
- Төрийн өмчит компаниудын давамгайлал: Удирдлагыг сонгон шалгаруулалтгүй томилох, томоохон гэрээ хэлцлийг нууц нөхцөлөөр байгуулах нь авлигын эх үүсвэр болж байна.
Цаашид авах зайлшгүй арга хэмжээ
Монгол Улс авлигын индексээ ахиулахын тулд дараах "Шинэчлэлийн замын зураг"-ыг хэрэгжүүлэх шаардлагатай гэж үзэж байна.
- Улс төрийн санхүүжилтийг шилэн болгох: Нам, нэр дэвшигчдийн мөнгөний эх үүсвэрийг ил тод болгож, хариуцлага тооцох механизмыг бэхжүүлэх.
- Уул уурхайн "Эцсийн өмчлөгч"-ийг зарлах: Ашигт малтмалын тухай хуульд өөрчлөлт оруулж, далд өмчлөлийг зогсоох, хөрөнгө оруулалтын гэрээг нээлттэй болгох.
- Шүгэл үлээгчийн хуулийг батлах: 2017 оноос хойш яригдсан "Шүгэл үлээгчийг хамгаалах эрх зүйн орчин"-ыг яаралтай бүрдүүлж, мэдээлэгчийг өшөө авалтаас хамгаалах.
- Төрийн өмчит компаниудыг "засаглах": Гүйцэтгэх удирдлагыг зөвхөн нээлттэй, өрсөлдөөнт шалгаруулалтаар томилдог болох.
Монгол Улс эдийн засгийн бүтцээ өөрчилж, нийгмийн халамжийн оновчгүй бодлогоос татгалзахгүй бол авлигын индекс ирэх жилүүдэд ч үргэлжлэн унах эрсдэлтэй байна.
Эх сурвалж: Транспэрэнси Интернэшнл (Transparency International) байгууллагын Авлигын төсөөллийн индексийн тайлан болон холбогдох эрсдэлийн шинжилгээнүүд.
